Trẻ hay nôn trớ sau khi bú: Nguyên nhân, cách xử lý và những lưu ý cho mẹ

Trẻ hay nôn trớ sau khi bú là một hiện tượng rất thường gặp ở trẻ sơ sinh, đặc biệt trong những tháng đầu đời khi hệ tiêu hóa của con còn chưa hoàn thiện. Các mẹ thường lo lắng khi thấy con ọc sữa phun thành vòi, hoặc sữa cứ trào ra khóe miệng mỗi lần bú xong. Tuy nhiên không phải lúc nào tình trạng này cũng nguy hiểm. Hiểu rõ nguyên nhân, cách xử lý, cũng như khi nào cần đưa trẻ đi khám sẽ giúp mẹ, giảm bớt lo lắng trong hành trình nuôi con khôn lớn.

Phân loại nôn trớ ở trẻ sơ sinh

Nôn trớ sinh lý, hay còn được các mẹ gọi là trớ sữa, là hiện tượng sữa trào ra khỏi miệng bé, thường với một lượng nhỏ sau khi bú hoặc khi bé vặn mình, rướn người. Đặc điểm nhận dạng của nôn trớ sinh lý là bé vẫn vui vẻ, chơi ngoan, lên cân đều và không có biểu hiện khó chịu nào khác. Đây được xem là một phần bình thường trong quá trình phát triển của trẻ sơ sinh và sẽ hết khi hệ tiêu hóa của con hoàn thiện.

Ngược lại, nôn trớ bệnh lý là một tình trạng đáng lo ngại hơn. Biểu hiện là trẻ phun thành dòng mạnh, lượng sữa nôn ra nhiều, có thể xảy ra bất cứ lúc nào chứ không chỉ sau khi bú. Đi kèm với nôn trớ bệnh lý thường là các dấu hiệu khác như bé quấy khóc dữ dội, lừ đừ, mệt mỏi, sốt, chướng bụng. Trẻ không tăng cân hoặc có thể sụt cân, chất nôn có thể có màu xanh, vàng hoặc lẫn máu. Nếu nhận thấy những biểu hiện này, mẹ cần đưa con đi khám ngay lập tức.

Nguyên nhân khiến trẻ hay nôn trớ sau khi bú

Hiện tượng trẻ hay nôn trớ sau khi bú bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ những yếu tố sinh lý hết sức bình thường cho đến các dấu hiệu bệnh lý tiềm ẩn.

Dạ dày của trẻ còn nhỏ, cơ thắt thực quản chưa hoàn thiện

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra tình trạng nôn trớ sinh lý ở trẻ sơ sinh. Dạ dày của trẻ sơ sinh thường nằm ngang thay vì thẳng đứng như người lớn. Dung tích dạ dày cũng rất hạn chế, chỉ khoảng 30-90ml trong tháng đầu tiên. Thêm vào đó, cơ vòng ở đầu trên dạ dày (cơ thắt thực quản dưới), đóng vai trò như một chiếc van một chiều ngăn thức ăn trào ngược, lại chưa phát triển hoàn thiện. Chiếc van này còn yếu và lỏng lẻo, dễ dàng bị mở ra khi dạ dày của bé đầy hoặc khi áp lực trong ổ bụng tăng lên, khiến sữa và thức ăn dễ dàng trào ngược lên thực quản và ra ngoài.

Tư thế bú không đúng

Tư thế cho con bú đóng một vai trò cực kỳ quan trọng. Nếu mẹ cho bé bú trong tư thế nằm ngửa hoàn toàn, hoặc đầu bé thấp hơn thân sẽ khiến sữa dễ dàng chảy ngược ra ngoài. Bên cạnh đó, việc bé ngậm đầu ti không đúng cách hoặc núm vú bình sữa có lỗ quá to cũng có thể khiến bé nuốt phải nhiều không khí khi bú. Lượng không khí này chiếm chỗ trong dạ dày, khi bé ợ hơi để đẩy không khí ra ngoài, một lượng sữa cũng sẽ bị đẩy theo, gây ra hiện tượng nôn trớ.

Trào ngược dạ dày thực quản ở trẻ sơ sinh

Mặc dù nôn trớ sinh lý là bình thường, nhưng khi tình trạng này xảy ra với tần suất dày đặc và mức độ nghiêm trọng hơn, nó có thể là biểu hiện của bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD). Đây là tình trạng sữa và các thức ăn trào ngược từ dạ dày, gây ra các triệu chứng khó chịu cho bé như khò khè tái đi tái lại, viêm tai giữa, chậm tăng cân, hoặc thậm chí là từ chối bú. GERD cần được chẩn đoán và can thiệp bởi các chuyên gia y tế để tránh ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.

Dị ứng hoặc bất dung nạp lactose

Hệ tiêu hóa non nớt của trẻ sơ sinh rất nhạy cảm. Một số trẻ có thể bị dị ứng với protein trong sữa công thức hoặc thậm chí là các loại thực phẩm mà mẹ ăn. Tình trạng bất dung nạp lactose cũng là một nguyên nhân khác. Khi cơ thể không dung nạp một thành phần nào đó trong sữa, hệ tiêu hóa sẽ phản ứng lại bằng cách gây ra các triệu chứng như nôn trớ, tiêu chảy, nổi mẩn, đau bụng, khiến trẻ quấy khóc không yên sau khi bú.

Một số bệnh lý tiềm ẩn: nhiễm trùng, tắc ruột, hẹp phì đại môn vị

Đây là nhóm nguyên nhân nguy hiểm nhất và cần được nhận biết sớm. Các bệnh nhiễm trùng như viêm màng não, nhiễm trùng đường ruột, viêm tai giữa có thể gây nôn trớ kèm theo sốt cao, li bì. Các vấn đề về cấu trúc đường tiêu hóa như tắc ruột, lồng ruột hay hẹp phì đại môn vị (tình trạng cơ môn vị dày lên, cản trở thức ăn đi từ dạ dày xuống ruột non) cũng là những nguyên nhân nghiêm trọng. Đặc điểm của nôn do các bệnh lý này thường là nôn vọt rất mạnh, nôn ra dịch xanh, vàng, bé đau đớn, bụng chướng và suy kiệt nhanh chóng.

Cách xử lý tại nhà khi trẻ hay nôn trớ sau bú

Khi thấy con nôn trớ, việc đầu tiên mẹ cần làm là giữ bình tĩnh. Hãy nhẹ nhàng bế bé dậy hoặc nghiêng đầu bé sang một bên để đảm bảo chất nôn không chảy ngược vào đường thở khiến bé sặc. Dùng khăn mềm, sạch lau miệng và thay quần áo cho bé.

Sau khi bé nôn, đừng vội cho con bú lại ngay lập tức vì dạ dày bé cần thời gian để ổn định. Hãy chờ khoảng 20-30 phút, vỗ về và an ủi để con cảm thấy dễ chịu hơn trước khi cho bú lại với một lượng nhỏ.

Mẹ cần theo dõi cân nặng, tình trạng tăng trưởng của con. Nếu bé vẫn bú tốt, ngủ ngon, tăng cân ổn thì nôn trớ không đáng ngại. Nhưng nếu bé chậm tăng cân, quấy khóc nhiều, kèm dấu hiệu bất thường, mẹ nên đưa con đi khám để có biện pháp xử trí kịp thời.

Các biện pháp phòng ngừa nôn trớ cho trẻ sơ sinh

Để giảm tình trạng nôn trớ, mẹ hãy bắt đầu bằng việc luôn cho bé bú đúng tư thế, đầu và cổ hơi cao, bụng bé áp sát mẹ để tránh nuốt hơi. Sau khi bú, bế bé thẳng trong 10-15 phút, vỗ ợ hơi trước khi đặt bé nằm xuống. Khi đặt bé ngủ, mẹ có thể kê gối nghiêng nhẹ khoảng 15-30 độ để giảm tình trạng trào ngược. Với trẻ dùng sữa công thức, mẹ cần chọn loại sữa phù hợp, không gây dị ứng, tuân thủ hướng dẫn pha sữa đúng tỉ lệ, không pha đặc hoặc loãng hơn khuyến cáo vì có thể làm rối loạn tiêu hóa, tăng nguy cơ nôn trớ. Vệ sinh bình sữa, núm ti, khử trùng kỹ trước khi cho trẻ bú cũng là cách hạn chế tình trạng nhiễm khuẩn đường tiêu hóa – một nguyên nhân khiến trẻ nôn trớ kéo dài.

Bên cạnh đó, mẹ cần theo dõi và duy trì lịch tiêm chủng đầy đủ để phòng bệnh cho con, thường xuyên thăm khám định kỳ để kiểm tra sự phát triển của trẻ, từ đó sớm phát hiện các bất thường tiềm ẩn. Ngoài ra, nếu bé có tiền sử trào ngược nặng hoặc các bệnh lý tiêu hóa, cần được bác sĩ hướng dẫn chế độ ăn, cách chăm sóc chuyên biệt. Trong những tháng đầu đời, hệ tiêu hóa của trẻ còn rất yếu, nên cho bé nghỉ ngơi giữa các cữ bú để giảm áp lực lên dạ dày và hạn chế tình trạng ọc sữa.

Việc hiểu rõ nguyên nhân và các phương pháp phòng ngừa nôn trớ cho trẻ sơ sinh sẽ giúp mẹ chăm sóc con một cách dễ dàng và khoa học hơn. Nếu có bất kỳ câu hỏi nào trong quá trình chăm sóc trẻ, mẹ hãy gọi ngay đến số hotline 1900989862 để Dược sĩ SoleChild tư vấn cho mẹ nhé!