Những nguyên nhân thiếu máu ở trẻ em và cách giúp mẹ phòng ngừa hiệu quả

Thiếu máu là một bệnh lý thường gặp ở trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 3 tuổi. Nhiều mẹ khi thấy con xanh xao, hay mệt mỏi thường chỉ nghĩ do ăn uống, mà không nghĩ rằng con có thể đang bị thiếu máu. Điều đáng lo là nếu không phát hiện và xử lý kịp thời, tình trạng thiếu máu sẽ ảnh hưởng đến khả năng học hỏi, vận động và thậm chí là tăng trưởng lâu dài của trẻ. Bài viết sau đây sẽ giúp mẹ hiểu rõ nguyên nhân thiếu máu ở trẻ em là gì và cách phòng tránh hiệu quả?

Tình trạng thiếu máu ở trẻ em là gì?

Thiếu máu là tình trạng cơ thể không đủ lượng hồng cầu khỏe mạnh để vận chuyển oxy đến các cơ quan. Trong đó, hemoglobin là một loại protein có trong hồng cầu – đóng vai trò then chốt trong việc vận chuyển oxy. Khi nồng độ hemoglobin trong máu của trẻ thấp hơn mức bình thường theo độ tuổi, trẻ được chẩn đoán là thiếu máu.

Có nhiều dạng thiếu máu khác nhau, nhưng phổ biến nhất ở trẻ em là thiếu máu do thiếu sắt. Ngoài ra, thiếu máu cũng có thể do nhiều nguyên nhân khác như: rối loạn tủy xương, mất máu, hoặc do các bệnh lý liên quan đến hồng cầu.

Thiếu máu không chỉ khiến trẻ xanh xao, mệt mỏi mà còn làm giảm khả năng miễn dịch, khiến trẻ dễ bị nhiễm trùng và chậm phát triển cả về trí não lẫn thể chất.

Những nguyên nhân thiếu máu ở trẻ em

Có rất nhiều nguyên nhân khiến trẻ em bị thiếu máu, bao gồm:

Chế độ dinh dưỡng không hợp lý

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến thiếu máu ở trẻ, đặc biệt trong giai đoạn ăn dặm. Nếu chế độ ăn của trẻ không được cung cấp đủ các thực phẩm giàu sắt như thịt đỏ, gan động vật, lòng đỏ trứng, rau xanh đậm màu… có thể dẫn đến thiếu hụt nguyên liệu cần thiết để sản xuất hemoglobin.

Ngoài ra, chế độ ăn quá thiên về tinh bột, lạm dụng sữa, ăn dặm sai cách hoặc ăn uống không đa dạng cũng làm giảm khả năng hấp thu sắt. Đồng thời, nếu cơ thể thiếu vitamin C cũng là một nguyên nhân khiến sắt không được hấp thu tối đa, từ đó dẫn đến tình trạng thiếu sắt.

Ngoài ra, trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc bú mẹ hoàn toàn mà mẹ bị thiếu sắt cũng có nguy cơ cao bị thiếu máu ngay từ sơ sinh.

Tủy xương bị biến dạng

Tủy xương là nơi sản xuất hồng cầu. Khi tủy xương bị ảnh hưởng bởi các bệnh lý như suy tủy, nhiễm trùng nặng, nhiễm độc, tác dụng phụ của thuốc hoặc ung thư máu, khả năng tạo hồng cầu cũng bị suy giảm nghiêm trọng. Kết quả là trẻ bị thiếu máu dai dẳng, thường đi kèm với các biểu hiện mệt mỏi, xanh xao, sụt cân, hay nhiễm trùng.

Mất máu quá nhiều

Mất máu cũng là một trong những nguyên nhân thiếu máu ở trẻ em mà nhiều phụ huynh dễ bỏ qua. Trẻ bị mất máu cấp tính do chấn thương, phẫu thuật, xuất huyết tiêu hóa, sốt xuất huyết… sẽ dẫn đến giảm lượng hồng cầu đột ngột.

Ngoài ra, tình trạng mất máu mạn tính, ví dụ như do nhiễm giun móc (gây chảy máu âm thầm qua đường ruột) hoặc xuất huyết tiêu hóa nhẹ nhưng kéo dài, cũng làm hao hụt lượng sắt trong cơ thể theo thời gian. Từ đó dẫn đến tình trạng thiếu máu ở trẻ em.

Hình dạng hồng cầu bị thay đổi

Một số bệnh lý di truyền khiến hồng cầu có hình dạng bất thường, dễ bị phá hủy sớm hơn tuổi thọ bình thường (120 ngày), dẫn đến thiếu máu tan máu. Ví dụ điển hình là bệnh Thalassemia – một rối loạn di truyền khiến cơ thể tạo ra hemoglobin bất thường.

Trong các trường hợp này, dù trẻ ăn uống đầy đủ, tình trạng thiếu máu vẫn kéo dài và cần được chẩn đoán qua xét nghiệm chuyên sâu. Trẻ có thể phải truyền máu định kỳ hoặc điều trị bằng thuốc đặc hiệu tùy mức độ bệnh.

Dấu hiệu nhận biết thiếu máu ở trẻ em

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu thiếu máu là rất quan trọng để mẹ có thể đưa con đi khám và bổ sung sắt cho trẻ kịp thời. Một số dấu hiệu điển hình bao gồm:

• Da xanh xao, niêm mạc nhợt nhạt: mẹ có thể kiểm tra mí mắt dưới, lòng bàn tay hoặc môi. Nếu thấy nhợt hơn bình thường thì có thể là dấu hiệu thiếu máu.
• Trẻ hay mệt mỏi, ít chơi, kém vận động, ngủ nhiều hơn, dễ cáu gắt.
• Chán ăn, chậm tăng cân, phát triển không đều so với các mốc tăng trưởng chuẩn.
• Tim đập nhanh, thở gấp hoặc hụt hơi khi hoạt động nhẹ.
• Dễ mắc bệnh hơn bình thường, hay bị viêm họng, sốt, cảm cúm do miễn dịch yếu.
• Tóc khô, da nứt nẻ, móng tay dễ gãy cũng là biểu hiện của thiếu sắt kéo dài.

Nếu thấy trẻ có từ hai dấu hiệu trở lên, mẹ nên chủ động đưa trẻ đi khám để được xét nghiệm máu và tư vấn cách điều trị phù hợp.

Làm thế nào để phòng ngừa tình trạng thiếu máu cho trẻ

Phòng ngừa thiếu máu không khó, quan trọng là mẹ cần xây dựng một chế độ dinh dưỡng hợp lý và theo dõi sức khỏe con đều đặn. Mẹ có thể bổ sung sắt cho bé qua thực phẩm hằng ngày, như thịt bò, gan, trứng, cá, các loại đậu, rau cải bó xôi… Mẹ nên thêm các thực phẩm giàu vitamin C như cam, chanh, quýt để tăng hấp thu sắt cho trẻ.

Đồng thời, mẹ nên cho trẻ ăn dặm đúng cách. Nên bắt đầu từ 6 tháng tuổi với thực đơn cân đối giữa đạm, rau, tinh bột và chất béo, tránh chỉ cho con ăn tinh bột hay cháo trắng kéo dài. Đặc biệt, không nên cho trẻ uống quá nhiều sữa tươi mỗi ngày, do trong sữa tươi chứa nhiều canxi dẫn đến cạnh tranh hấp thu sắt.

Ngoài ra, mẹ cần lưu ý tẩy giun định kỳ đối với những trẻ từ 2 tuổi trở lên. Đồng thời, cho trẻ thăm khám sức khỏe thường xuyên, đặc biệt là kiểm tra chỉ số huyết sắc tố, cân nặng, chiều cao để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.

Thiếu máu ở trẻ em hoàn toàn có thể phòng tránh và điều trị hiệu quả nếu được phát hiện kịp thời. Tuy nhiên, mẹ cần hiểu rõ nguyên nhân thiếu máu ở trẻ em để có biện pháp chăm sóc hợp lý, không để tình trạng kéo dài ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của con.

Bài viết trên đã giúp mẹ hiểu rõ hơn về các nguyên nhân và dấu hiệu trẻ thiếu sắt, đồng thời đưa ra các biện pháp dự phòng thiếu sắt cho trẻ. Nếu mẹ còn bất kỳ câu hỏi nào, hãy gọi ngay đến hotline 1900989862 để được Dược sĩ giải đáp thắc mắc nhé!